నితీష్ తివారీ దర్శకత్వంలో, నమిత్ మల్హోత్రా అపూర్వ నిర్మాణ విలువలతో తెరకెక్కించిన 'రామాయణ: పార్ట్ 1' ప్రస్తుతం ప్రపంచవ్యాప్త బాక్సాఫీస్ వద్ద అపూర్వమైన ప్రభంజనాన్ని సృష్టిస్తోంది. రాముడిగా రణబీర్ కపూర్, సీతగా సాయి పల్లవి, రావణుడిగా అభినయించిన యశ్ ప్రధాన పాత్రల్లో రూపుదిద్దుకున్న ఈ చిత్రం థియేటర్లలో రికార్డు కలెక్షన్లతో దూసుకుపోతోంది.
అయితే, ఈ భారీ విజయం వెనుక ఒక ఆసక్తికరమైన సమీక్షాత్మక వైరుధ్యం దాగి ఉంది. ఏ ఒక్క వర్గం భావోద్వేగాలనూ దెబ్బతీయకుండా, వివాదాలకు అత్యంత దూరంగా ఉండేలా 'కళాత్మక నియంత్రణ' (artistic restraint) తో పక్కా ప్రణాళికతో రూపొందించిన ఈ పురాణ పునరావిష్కరణ, అనుకోని రీతిలో సామాజిక మాధ్యమాలలో మరియు సాంస్కృతిక విశ్లేషకులలో తీవ్రమైన సైద్ధాంతిక వివాదాలకు వేదికగా మారింది. ఒకవైపు గ్లోబల్ బాక్సాఫీస్ వద్ద ₹1000 కోట్ల క్లబ్‌లోకి అత్యంత వేగంగా అడుగుపెడుతూనే, మరొకవైపు కుడిపక్ష (Right-wing) వర్గాల నుంచి తీవ్రమైన నిరసనలను ఎదుర్కొంటోంది. ఈ విజువల్ వండర్ సాధించిన చారిత్రాత్మక ఘనతలు మరియు దానికి చుట్టుముట్టిన వివాదాలకు సంబంధించిన 4 కీలక విషయాలను సినీ విశ్లేషణాత్మక దృక్పథంతో పరిశీలిద్దాం.
రికార్డుల వేట – ₹1000 కోట్లను అత్యంత వేగంగా సాధించిన చారిత్రాత్మక రికార్డు
'రామాయణ: పార్ట్ 1' గ్లోబల్ బాక్సాఫీస్ వద్ద సరికొత్త చరిత్రను తిరగరాసింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా అత్యంత వేగంగా ₹1000 కోట్ల గ్రాస్ వసూళ్లను సాధించిన భారతీయ చిత్రంగా ఇది అగ్రస్థానంలో నిలిచింది.
* అత్యంత వేగవంతమైన రికార్డు: విడుదలైన కేవలం 8 రోజుల్లోనే ఈ చిత్రం ప్రపంచవ్యాప్తంగా ₹1,005 కోట్ల నుండి ₹1,033.55 కోట్ల గ్రాస్ (భారత్‌లో గ్రాస్ ₹663-₹686 కోట్లు, ఓవర్సీస్‌లో $36.20 మిలియన్లు / ₹342 కోట్లు) రాబట్టి, ₹1000 కోట్ల క్లబ్‌లో చేరిన 11వ భారతీయ చిత్రంగా నిలిచింది.
* దిగ్గజ చిత్రాల రికార్డులు బద్దలు: ఇదివరకే 9 రోజుల్లో ₹1000 కోట్లు సాధించిన బాహుబలి 2: ది కన్‌క్లూజన్, పుష్ప 2: ది రూల్, మరియు ధురంధర్ 2: ది రివేంజ్ వంటి భారీ చిత్రాల రికార్డులను అధిగమించి, 'రామాయణ' ఒక రోజు ముందే ఈ మైలురాయిని చేరుకోవడం విశేషం.
* దేశీయ నెట్ వసూళ్ల గణాంకాలు: భారత్‌లో 7 రోజుల్లో ₹511.10 కోట్ల నెట్ రాబట్టి బాహుబలి 2 (7 రోజులు) సరసన నిలిచింది (పుష్ప 2 కి 5 రోజులు, ధురంధర్ 2 కి 6 రోజులు పట్టాయి). 8వ రోజు ముగిసేసరికి దేశీయ నెట్ ₹564.60 కోట్లకు చేరగా, 9వ రోజు మధ్యాహ్నానికి ఇది ₹597.92 కోట్లకు పెరిగింది.
దీపావళి పండుగ సెలవులు, ముఖ్యంగా లక్ష్మీ పూజ తదుపరి రోజు ఉన్న బాక్సాఫీస్ అనుకూలతను ఈ చిత్రం సంపూర్ణంగా వినియోగించుకుంది. భవిష్యత్తులో ఈ చిత్రం ధురంధర్ 2 (₹1,677 కోట్లు), అలాగే ఆల్-టైమ్ రికార్డు హోల్డర్ దంగల్ (₹1,900+ కోట్లు) రికార్డులను సవాలు చేసే అవకాశం ఉంది. ముఖ్యంగా చైనా, జపాన్, కొరియా, తైవాన్ వంటి ఈస్ట్ ఏషియన్ దేశాల్లో విడుదలైన తర్వాత ₹2000 కోట్ల దిశగా పయనించే అవకాశాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి.
"రావణాయణం" విమర్శలు – రావణుడి మానవీకరణ మరియు రాముడి పాత్రపై వివాదం
బాక్సాఫీస్ వద్ద కాసుల వర్షం కురుస్తున్నప్పటికీ, చిత్రంపై రైట్-వింగ్ వర్గాల నుంచి తీవ్రమైన సైద్ధాంతిక దాడి జరుగుతోంది. ముఖ్యంగా రావణుడి పాత్రను చిత్రించిన విధానంపై ఎక్స్ (X) వేదికగా పెద్ద ఎత్తున నిరసనలు వెల్లువెత్తుతున్నాయి.
* రావణుడి నేపథ్యానికి ప్రాధాన్యత: చిత్రం దేవతలు-అసురుల యుద్ధంతో ప్రారంభమై, ఇంద్రుడి వల్ల భూగర్భానికి నెట్టివేయబడిన అసురుల ఆత్మగౌరవాన్ని రావణుడు (యశ్) ఎలా పునరుద్ధరించాడో విస్తృతంగా చూపిస్తుంది. రావణుడి బాల్యం నుండి ముల్లోకాల అధిపతి అయ్యే వరకు ఉన్న కథనాన్ని వివరంగా ఆవిష్కరించారు. ఈ సన్నివేశాల్లో యశ్ చిన్నప్పటి రావణుడి పాత్రను నిర్మాత నమిత్ మల్హోత్రా కుమారుడు పోషించడం ఒక విశేషం.
* సైద్ధాంతిక దాడి: రావణుడిని అత్యంత ఆకర్షణీయంగా, ఉదారవాదిగా, సాంఘిక న్యాయం పాటించే నాయకుడిగా చూపిస్తూ కథనాన్ని నడిపారని, రాముడిని శాంతమూర్తిగా తగ్గించి చూపించారని విమర్శకులు ఆరోపిస్తున్నారు. దీనిని "రామాయణం కాదని, రావణాయణం" అని లేదా ద్రావిడవాద, సామ్యవాద వ్యాఖ్యానమని ఎక్స్ నెటిజన్లు తీవ్రంగా విమర్శిస్తున్నారు.
* పాత్రల చిత్రణలో వైరుధ్యం: రావణుడిగా యశ్ ప్రదర్శించిన ఆధిపత్యం, చురుకైన పౌరుషంతో పోలిస్తే, రణబీర్ కపూర్ రాముడి పాత్రను ఆధ్యాత్మిక వైరాగ్యం, దివ్యదృష్టి మరియు శాంతంతో ప్రదర్శించడం మాస్ ప్రేక్షకులకు, సాంప్రదాయవాదులకు కావలసిన వీరత్వాన్ని అందించలేకపోయిందనే అభిప్రాయం వ్యక్తమవుతోంది.
ఈ వివాదంపై ప్రముఖ నటుడు, మాజీ ఎంపీ నితీష్ భరద్వాజ్ ఘాటైన విశ్లేషణను అందించారు:
"...చాలా ఉదారవాద, సామాజిక న్యాయం పాటించే నిష్పాక్షికమైన రావణుడిని చూపించడం ద్వారా, మర్యాదను స్థాపించడానికి మహావిష్ణువు రామావతారం ఎత్తిన మూల ఉద్దేశ్యాన్నే ఈ చిత్రం రద్దు చేసింది! భారతీయ సంస్కృతి, వారసత్వం మరియు నైతిక విలువల పట్ల తప్పుడు కథనాన్ని ప్రచారం చేస్తున్నందున ఈ సినిమా భారతీయ సినిమాకు అంతర్జాతీయ ప్రాతినిధ్యంగా నిలవలేదు..." (మాజీ ఎంపీ, నటుడు నితీష్ భరద్వాజ్)
ఆధునిక శూర్పణఖ ఘట్టం, కత్తి పట్టిన సీత మరియు లింగ వివక్ష విమర్శలు
సాంప్రదాయ రామాయణ కథనాలతో పోలిస్తే, ఈ చిత్రంలో సీతాదేవి (సాయి పల్లవి) పాత్ర రూపకల్పన పట్ల సాంప్రదాయవాదులు తీవ్ర అసంతృప్తి వ్యక్తం చేస్తున్నారు.
* యోధురాలిగా సీత: అరణ్యకాండ ఘట్టంలో సీతను కేవలం రక్షణ కోరే పాత్రగా కాకుండా, యుద్ధ విద్యలు తెలిసిన, కత్తి పట్టి తనను తాను రక్షించుకోగల సమర్థురాలిగా ఆవిష్కరించారు.
* శూర్పణఖ వివాదాస్పద ఘట్టం: భర్త విద్యుజ్జిహ్వుడి మరణం తర్వాత రాముడిని మోహించిన శూర్పణఖ ముక్కును లక్ష్మణుడు కోసివేసినప్పుడు, సీత లక్ష్మణుడిని మందలిస్తుంది. ఒక స్త్రీ రూపాన్ని వికృతీకరించడం పురుషుడికి తగిన పద్ధతి కాదని సీత హితవు పలకడం, రాముడు శూర్పణఖను బాధితురాలిగా అంగీకరించడం సాంప్రదాయవాదుల ఆగ్రహానికి కారణమైంది.
* సాంప్రదాయ అభ్యంతరాలు: సీతారాముల సంభాషణల్లో 'ఆర్యపుత్ర' లేదా 'స్వామి' అని కాకుండా రాముడిని నేరుగా పేరుతో పిలవడం, అలాగే సీతాపహరణ ఘట్టంలో భౌతికమైన బలవంతపు పట్టుదల దృశ్యాలను విస్మరించి, లక్ష్మణరేఖ దాటించి పుష్పక విమానంలో తీసుకెళ్లడాన్ని చూపించడంపై నిరసన వ్యక్తమవుతోంది.
ఈ "ఫెమినిస్ట్" చిత్రణపై సామాజిక మాధ్యమం ఎక్స్ (X) లో వచ్చిన ఒక ప్రముఖ వీక్షకుని ప్రతిస్పందన:
"అమాయక శూర్పణఖ ముక్కు కోసినందుకు సీతాదేవి లక్ష్మణుడిని గద్దించడం, లక్ష్మణుడు క్షమాపణ చెప్పడం, రాముడు శూర్పణఖను బాధితురాలిగా అంగీకరించే ఈ #Ramayana చిత్రానికి కొందరు చదువుకున్న హిందువులు మద్దతు ఇస్తున్నారంటే నమ్మలేకపోతున్నాం."
మరొకవైపు, సీత పాత్ర పోషించిన సాయి పల్లవిపై ఆన్‌లైన్ ట్రోలింగ్ వేధింపులు సాగాయి. రావణుడి భార్య మండోదరిగా నటించిన కాజల్ అగర్వాల్ అందంతో పోలుస్తూ, సాయి పల్లవి సీత పాత్రకు "తగినంత అందంగా లేరంటూ" పాతముద్ర ఆలోచనలతో కొందరు నెటిజన్లు విమర్శలు గుప్పించారు.
సురక్షిత మార్గం – సైద్ధాంతిక బోనులో బాలీవుడ్ (The Paradox of Ideological Entrapment)
భారతీయ చిత్రసీమలో ఇతిహాసాల పునరావిష్కరణ సుదీర్ఘమైన కథన స్వేచ్ఛను కలిగి ఉంది. గతంలో మణిరత్నం 'రావణన్' (2010), జి. అరవిందన్ 'కాంచన సీత' (1977) వంటి చిత్రాలు కథను విభిన్న కోణాల్లో ఆవిష్కరించాయి. లేదా 2023లో వచ్చిన 'ఆదిపురుష్' నిర్మాతలు థియేటర్లలో హనుమంతుడి కోసం ఒక సీటును కేటాయించినట్లు భక్తి ప్రచారాన్ని ఆశ్రయించాయి.
అయితే నితీష్ తివారీ ఏ ఒక్క వర్గాన్ని నొప్పించకూడదనే ఉద్దేశంతో అత్యంత జాగ్రత్తతో కూడిన 'కళాత్మక నియంత్రణ' (artistic restraint) పాటించారు. కానీ ఇక్కడే బాలీవుడ్ ఒక పెద్ద సైద్ధాంతిక బోనులో (ideological trap) చిక్కుకుంది.
పాట్రియాటిజం పేరుతో నయా-మెజారిటేరియన్ రాజకీయాన్ని కొంతకాలంగా ప్రోత్సహించిన బాలీవుడ్, ఇప్పుడు అదే భావజాలం వద్ద బందీగా మారింది. ఎంత సంయమనం పాటించినా, ఎంత పవిత్రంగా ఆవిష్కరించినా, ఇతిహాసాలను మార్చలేని నైతిక నియమంగా భావించే వర్గాలకు అతిచిన్న మార్పు కూడా "సైద్ధాంతిక ద్రోహం"గానే కనిపిస్తుంది. కళాత్మక స్వేచ్ఛను వదులుకుని అతి సురక్షితమైన మార్గం ఎంచుకున్నప్పటికీ, ఎవరినీ సంతృప్తి పరచలేకపోవడమే ఈ చిత్రం ఎదుర్కొంటున్న అతిపెద్ద వైరుధ్యం.
'రామాయణ: పార్ట్ 1' భారతీయ సినిమా చరిత్రలోనే ఒక విశిష్టమైన అధ్యాయం. ఇది ఒకవైపు ₹1000 కోట్లను అధిగమించిన అద్భుతమైన ఆర్థిక విజయం కాగా, మరొకవైపు తీవ్రమైన సాంస్కృతిక, రాజకీయ పోరాట వేదిక. బాక్సాఫీస్ వద్ద కలెక్షన్ల సునామీ సృష్టిస్తూనే, భావజాల నిర్బంధాల నడుమ సంక్లిష్టమైన ప్రయాణాన్ని కొనసాగిస్తోంది.